ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗವೇ? ಅಪರಾಧವೇ? ಡ್ರೋನ್‌ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ ಕಾನೂನು ಪಾಠ

👤ಗ್ಲೆನ್ ಗುಂಪಲಾಜೆ 

Explosive Substances Act ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3 ಅನ್ವಯಿಸಲು ‘ಅಕ್ರಮ ಮತ್ತು ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಕೃತ್ಯ’ ಅಗತ್ಯ — ಸೋಡಿಯಂ ನೀರಿನ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ರದ್ದು

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿದ ಒಂದು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗದ ವಿಡಿಯೊ, ಪೊಲೀಸ್‌ ಪ್ರಕರಣ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಕಾನೂನು ಪರಿಶೀಲನೆ—ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ‘ಡ್ರೋನ್‌ ಪ್ರತಾಪ್‌’ ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾಗಿರುವ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಎನ್.ಎಂ. ಅವರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾನೂನು ವಿಚಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಕೇವಲ “ಸೋಡಿಯಂ ನೀರಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಸ್ಫೋಟವಾಯಿತೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಆ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವು Explosive Substances Act, 1908ರ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3 ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ, 2023ರ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 288ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಅಪರಾಧವಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆಯೇ? ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪ್ರತಾಪ್‌ ಎನ್.ಎಂ. ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ಅನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ. 

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?

2024ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಜನಕಲೋಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ನಡುವಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರತಾಪ್‌ ಅವರ ಪರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು 10ನೇ ತರಗತಿಯ ಎನ್‌ಸಿಇಆರ್‌ಟಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವ ಸೋಡಿಯಂ–ನೀರಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಕೃತಕ ಕೊಳ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಡಿಯೊ ಮಾಡಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 

ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಜೀವ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂಬ ಆರೋಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. 2024ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 12ರಂದು ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಾಪ್‌ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 

ಯಾವ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು?

ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾನೂನು ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು:

1. Explosive Substances Act, 1908 — ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3

ಈ ವಿಧಿಯು, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಮತ್ತು ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತಹ ಸ್ಫೋಟ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಕೇವಲ “ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದೆ” ಎಂಬ ಅಂಶ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3ರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕು.

2. ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ — ಸೆಕ್ಷನ್‌ 288

ಪೊಲೀಸರು BNS ಸೆಕ್ಷನ್‌ 288ನ್ನೂ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು—ಪ್ರತಾಪ್‌ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಈ ಎರಡೂ ವಿಧಿಗಳ ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆಯೇ?

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರಜ್‌ ಗೋವಿಂದರಾಜ್‌ ಅವರ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು Explosive Substances Actರ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3ರ ಅಂಶಗಳು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತವೆಯೇ? ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು.

ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿರುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಕೃತ್ಯವು “unlawfully and maliciously” ನಡೆದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಅವರ ಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ದುರುದ್ದೇಶ (malicious intent) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. 

‘ಸೋಡಿಯಂ’ ಮತ್ತು ‘Explosive Substance’ — ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ

ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಕಾನೂನು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತೆ, ಸೋಡಿಯಂ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ Explosive Substances Actರ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3ರಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ.

ಸೋಡಿಯಂ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಾಗ ಶಾಖ ಮತ್ತು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ Explosive Substances Actನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿನ “explosive substance” ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಕಾನೂನಿನ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ:

ಕೃತ್ಯ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಅಪರಾಧದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆರೋಪಿಸಲಾದ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಗತ್ಯ ಅಂಶವೂ ಅನ್ವಯವಾಗಬೇಕು. 

‘Malicious Intent’ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು?

ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾನೂನು ಅಂಶವೆಂದರೆ ದುರುದ್ದೇಶದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿರುವುದರ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ ವಿಧಾನವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಾಪ್‌ ಅವರ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ದೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಂಡಿತು.

ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಬದಲು ಅದನ್ನು ವಿಡಿಯೊ ಮಾಡಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಪ್ರತಾಪ್‌ ಅವರ ವಾದದಂತೆ, ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. 

ಹೀಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃತ್ಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ದುರುದ್ದೇಶದ ಅಂಶ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ಅನ್ನು ಏಕೆ ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು?

ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಪ್ರಕರಣ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಆರೋಪಿಸಲಾದ ಅಪರಾಧದ ಅಗತ್ಯ ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳು prima facie ಆಗಿಯಾದರೂ ಕಾಣಬೇಕು.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು:

• ಸೋಡಿಯಂ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ Explosive Substances Actನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿನ ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುವಲ್ಲ;
• ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3ಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಕ್ರಮ ಮತ್ತು ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಕೃತ್ಯದ ಅಂಶಗಳು ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ;
• ಪ್ರಯೋಗದ ಉದ್ದೇಶ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶ ಪ್ರಕರಣದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ;
• ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಚಿದ ಕೃತ್ಯವೆಂಬ ಅಂಶವೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ;
• BNS ಸೆಕ್ಷನ್‌ 288ರ ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳೂ ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಂಡಿತು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾನೂನು ಆಧಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ರದ್ದು ಎಂದರೆ ‘ಪ್ರಯೋಗ ಸರಿಯಾಗಿತ್ತು’ ಎಂದಲ್ಲ

ಇದು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾನೂನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪೊಲೀಸರು ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ವಿಧಿಗಳ ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವಂತೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರಮ ನಡೆದರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. 

ಅಂದರೆ:

FIR quashed ≠ experiment judicially approved

ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದ ವಿಧಾನವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

ಈ ಪ್ರಕರಣ ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ—ಆ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾದರೆ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಯಾವ ಕಾನೂನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರವು ಕೇವಲ ಪ್ರಯೋಗದ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೃತ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ, ಬಳಸಿದ ವಸ್ತು, ಉದ್ದೇಶ, ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನಿನ ಅಂಶಗಳು ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗಬೇಕು.

ಹೀಗಾಗಿ “ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟರೆ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ “ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದೆ” ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಫೋಟಕ ಕಾನೂನಿನ ಅಪರಾಧ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ಪಾಠ

ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ingredients of offence ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು.

ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ:

“ಆರೋಪಿಯ ಕೃತ್ಯ ತಪ್ಪೇ?” ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ,

“ಆರೋಪಿಸಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಂಶವೂ ಈ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೇ?”

ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ವಿಧಿಯನ್ನು FIRನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ವಿಧಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶಕ್ಕೂ ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಧಾರ ಇರಬೇಕು.

ಡ್ರೋನ್‌ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅಂಶ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, Explosive Substances Act ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ “unlawfully and maliciously” ಎಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ.